Czego może się domagać poszkodowany? - odszkodowanie i zadośćuczynienie w świetle obowiązujących przepisów

Gdy zostaniemy poszkodowany w wypadku, na przykład komunikacyjnym, przeważnie wiemy tylko tyle, że szkodę należy zgłosić do ubezpieczyciela sprawcy, ale pytanie brzmi czego należy się domagać? Zazwyczaj poszkodowani wiedzą, że przysługuje im ogólnie pojęte odszkodowanie, ale jak je wyliczyć i co wchodzi w jego skład, to już trudniej jest im powiedzieć. A przecież określenie roszczeń jest kluczowe dla całości postępowania.
Jak wskazuje art. 444 § 1 kodeksu cywilnego w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty, jednakże  art. 361 §1 ustawy doprecyzowuje,  że sprawca zdarzenia odpowiada jedynie za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Za normalne następstwa uważa się takie, które pozostają w adekwatnym związku przyczynowym z zaistniałym zdarzeniem.  

Zadośćuczynienie
Tę instytucje regulują art. 445 i art 448 kodeksu cywilnego. Zadośćuczynienie stanowi świadczenie mające na celu zrekompensowanie szkody niemajątkowej, inaczej krzywdy, czyli wszystkich negatywnych skutków zdarzenia dla sfery psychiki i ciała poszkodowanego. Będzie to więc cierpienie związane z doznanymi obrażeniami, traumatyczne wspomnienia wydarzenia czy żałoba po stracie bliskiej osoby.
Wysokość zadośćuczynienia nie jest łatwa do określenia. Na temat miarkowania zadośćuczynienia powstało wiele opracowań, a sądy powszechne wytworzyły dosyć jednolitą linię orzeczniczą w tym zakresie. Orzecznictwo wskazuje zasady, którymi należy się kierować określając jego wysokość.
Określając sumę zadośćuczynienia powinno się wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, takie jak wiek i płeć osoby poszkodowanej, stopień i czas trwania cierpienia czy szanse na powrót do stanu sprzed szkody oraz oczywiście wszystkie inne istotne dla sprawy okoliczności, które miały wpływ na rozmiar szkody. Bardzo przydatne jest w tym względzie orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 3 listopada 1994 r. (sygn. akt III APr 43/94), gdzie sąd stwierdził, iż:
„Zadośćuczynienie z art. 445 § 1 k.c. ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty sumy symbolicznej, czy też określonej sztywnymi regułami tak jak w ustawie wypadkowej, lecz musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość. Zadośćuczynienie winno uwzględniać doznaną krzywdę poszkodowanego, na którą składają się cierpienia fizyczne w postaci bólu i innych dolegliwości oraz cierpienia psychiczne polegające na ujemnych uczuciach przeżywanych bądź w związku z cierpieniami fizycznymi, bądź w związku z następstwami uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, zwłaszcza trwałymi lub nieodwracalnymi."

Stosowne odszkodowanie
Zgodnie z art. 446 § 3 stosowne odszkodowanie przysługuje najbliższym członkom rodziny, jeżeli w wyniku śmierci bliskiego nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. W przeciwieństwie do zadośćuczynienia jest to  roszczenie majątkowe. Jednak sądy powszechne w swym orzecznictwie kładą nacisk na fakt, że pogorszenie to nie musi mieć skutków jedynie w sferze finansowej. Brak pomocy w wychowaniu dziecka, prowadzenia gospodarstwa domowego czy wsparcia małżeńskiego również powinny być brane pod uwagę przy ocenianiu zasadności tego roszczenia. Jednoznacznej odpowiedzi na pytanie w jakich przypadkach przysługuje stosowne odszkodowanie dostarcza nam wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1969 roku (sygn. akt II CR 114/69):
„Jeżeli członek rodziny dozna na skutek silnego wstrząsu psychicznego spowodowanego tragiczną śmiercią osoby najbliższej znaczniejszych zmian w stanie zdrowia, to zachodzą przesłanki do zasądzenia na jego rzecz odszkodowania przewidzianego w art. 446 § 3 k.c.”


Odszkodowanie za koszty leczenia i rehabilitacji
Roszczenie to obejmuje wszelkie celowe i zasadne poniesione koszty związane z procesem leczenia, takie jak zakup leków, środków opatrunkowych, kołnierzy ortopedycznych i innych. W toku postępowania likwidacyjnego przed zakładem ubezpieczeń pojawia się problem uzyskania odszkodowania za koszty prywatnych wizyt lekarskich lekarskich. Wszyscy znają realia systemu zdrowia i czasem by nie dopuścić do zwiększenia szkody, poszkodowany zmuszony jest do skorzystania z prywatnych wizyt. Chociaż często zakłady ubezpieczeń nie uznają roszczenia o zwrot tych kosztów, warto przytoczyć orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 26 listopada 1991 r. (sygn. akt III APr 75/91), w którym sąd uznał, że:
„Prawa do żądania zwrotu bądź wyłożenia z góry kosztów leczenia nie pozbawia poszkodowanego okoliczność, że korzysta z uzupełnionego lecznictwa, jeżeli tylko zostanie wykazane, że celowe jest stosowanie takich metod lecznictwa, zabiegów lub środków, które nie wchodzą w zakres leczenia uspołecznionego. Skorzystanie z art. 444 § 1 k.c. nie może być powiązane z potencjalną możliwością skorzystania z usług publicznej służby zdrowia”.

Odszkodowanie za koszty transportu
Poszkodowany ma również prawo do żądania zwrotu kosztów, które poniósł w związku z dojazdem do placówek medycznych, w których prowadzone było jego leczenie. Nie ma jednoznacznych regulacji dotyczących sposobu wyliczania odszkodowania za koszty transportu, więc najczęściej zakłady ubezpieczeń wyliczają je na podstawie średnich kosztów benzyny i średniego spalania pojazdów osobowych.
W skład kosztów transportu wchodzą również koszty dojazdu rodziny poszkodowanego do szpitala, w którym przebywał. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 października 1971 r. w sprawie o sygnaturze akt II CR 427/71:
„W skład kosztów wynikłych z powodu uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, o których mówi art. 444 par. 1 KC, wchodzą nie tylko koszty leczenia w ścisłym tego słowa znaczeniu, lecz także wydatki związane z odwiedzinami chorego w szpitalu przez osoby bliskie. Odwiedziny te są niezbędne zarówno dla poprawy samopoczucia chorego i przyspieszenia w ten sposób leczenia, jak i dla kontaktu rodziny z lekarzami w celu uzyskania informacji i wskazówek o zdrowiu chorego i jego potrzebach. Odnosi się to zwłaszcza do sytuacji, gdy poszkodowanym jest dziecko i gdy chodzi o wizyty jego rodziców.”

Odszkodowanie za koszty opieki
Bez wątpienia poszkodowanemu należy się zwrot poniesionych przez niego kosztów opieki odpłatnej. Mało kto jednak wie, że Sąd Najwyższy uznał to prawo również w stosunku do kosztów poniesionych przez najbliższych poszkodowanego, którzy musieli opiekować się nim w okresie rekonwalescencji powypadkowej:

 „1. Korzystanie z pomocy innej osoby i związane z tym koszty stanowią koszty leczenia w rozumieniu art. 444 § 1 k.c. Legitymacja czynna w zakresie żądania zwrotu tych kosztów przysługuje poszkodowanemu niezależnie od tego, kto sprawuje opiekę nad nim (osoba bliska, np. żona lub osoba inna).
2. Ewentualny rozmiar roszczenia przysługującego poszkodowanemu, jeżeli konieczna jest mu pomoc innej osoby, zależy od wysokości dochodu utraconego przez żonę rezygnującą z pracy lub działalności gospodarczej, a gdy opieka może być wykonywana przez osobę trzecią - wysokość odszkodowania z tytułu utraty zarobków przez żonę nie może przekraczać wynagrodzenia osoby mającej odpowiednie kwalifikacje do wykonywania takiej opieki.” (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2007 r. II CSK 474/06)
„Jeżeli pracująca zarobkowo żona - w celu pielęgnacji męża, który doznał uszkodzenia ciała na skutek czynu niedozwolonego - porzuciła pracę zarobkową i z tego powodu poniosła straty, poszkodowanemu przysługuje prawo żądania odszkodowania z tego tytułu w ramach art. 444 § 1 k.c.
Jeżeli jednak taka pielęgnacja i opieka mogłaby być wykonywana przez osobę trzecią, wysokość odszkodowania z tytułu utraty zarobków przez żonę nie może przekraczać wynagrodzenia osoby mającej odpowiednie kwalifikacje do wykonywania tych czynności.”(Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 października 1973 r. II CR 365/73)

Powyżej opisane roszczenia to oczywiście nie wszystkie, które przysługują poszkodowanemu. Poniżej przedstawiamy pozostałe rodzaje świadczeń odszkodowawczych, które zostaną szerzej przedstawione w kolejnych artykułach.

  • odszkodowanie za koszty pogrzebu
  • koszty pozyskania dokumentacji medycznej do celów postępowania likwidacyjnego
  • koszty lepszego odżywiania
  • koszty przystosowania mieszkania
  • utracone zarobki
  • renta na zwiększone potrzeby
  • renta z tytułu niezdolności do pracy
  • renta alimentacyjna

 

;

Pliki cookie usprawniają działanie naszego serwisu. Korzystając z niego, zgadzasz się na użycie plików cookie.