Odszkodowanie za odwołany lot

Mimo stałego postępu techniki i organizacji, dążącego do zapewnienia jak największej niezawodności różnych przedsięwzięć i urządzeń, zawsze może się zdarzyć, że coś nie zadziała tak jak powinno. Transport lotniczy, mimo bycia statystycznie najbezpieczniejszym środkiem transportu, także nie jest wolny od problemów. Jednym z problemów jaki może czekać pasażera jest odwołanie jego lotu.

By móc mówić o roszczeniach z tytułu odwołania lotu najpierw trzeba wskazać co znaczy samo „odwołanie lotu” jako pojęcie prawne. Treść przepisów nie jest w tym zakresie pomocna, bo prawodawca posługuje się jedynie lakonicznym stwierdzeniem „odwołania”. Orzecznictwo  Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazuje, że nawet bardzo długie opóźnienie odwołaniem nie jest(TSUE C-402/07), więc tak długo jak konkretny lot się odbędzie i dotrze do portu przeznaczenia to nie będzie on odwołany.

Jak najprościej stwierdzić czy lot jest odwołany bez prawniczej analizy? Z tablicy lotów i napisu „Odwołany”, także jeżeli na karcie pokładowej zmieni się numer lotu to mamy do czynienia z innym lotem. Jeżeli nie jesteśmy pewni czy nasz lot jest odwołany czy wystąpiła w nim inna nieprawidłowość zawsze warto zwrócić się z zapytaniem do profesjonalisty. Jeżeli lot nie jest odwołany to zawsze może istnieć możliwość dochodzenie innego roszczenia związanego z tym konkretnym przelotem, np. bardzo podobne roszczenia wiążą się z opóźnieniem lotu, gdzie pasażer ma prawo do odszkodowania na zasadach analogicznych co za odwołany lot..

Wiedząc, że nasz lot został odwołany musimy zastanowić się na podstawie czego przysługują mi ewentualne roszczenia. Te zaś mają swoją podstawę w Rozporządzeniu Parlamentu i Rady nr 261/2004 z dnia 11 lutego 2004 r. zwanego dalej Rozporządzeniem. Rozporządzenie jest aktem prawa unijnego(także zwanego wspólnotowym lub europejskim), które wywiera bezpośredni skutek co znaczy, iż nie potrzebuje polskiej ustawy by można je stosować w obrocie prawnym. Natura prawa unijnego sprawia także, że ma ono zastosowanie na terenie całej Unii Europejskiej. Więc takie same uprawnienia przysługują pasażerowi w Polsce czy innym kraju członkowskim.

Jednak nie każdy opóźniony lot będzie podlegał pod zakres stosowania Rozporządzenia i nie z każdym będą związane te konkretne roszczenia.

Rozporządzenie stosuje się do lotów, które albo rozpoczynały się w państwie członkowskim albo kończących się w państwie członkowskim. W tym drugim przypadku istnieją także dodatkowe warunki. Po pierwsze przewoźnik obsługujący ten lot musi być przewoźnikiem wspólnotowym oraz w państwie trzecim pasażerom nie udzielono opieki i nie otrzymali z tytułu opóźnienia innej korzyści lub odszkodowania. Przewoźnikiem wspólnotowym jest przewoźnik, który posiada licencję na przewóz wydaną przez jedno z państw członkowskich Unii Europejskiej, na ogół mający siedzibę w jednym z tych państw, choć nie zawsze.

W kontekście powyższego trzeba zwrócić uwagę na koniunkcję w przesłankach stosowania Rozporządzenia. Muszą nie wystąpić obie przesłanki więc przewoźnik w państwie trzecim musi zapewnić i opiekę i stosowną kompensację. Nie zapewnienie jednego z nich sprawia, że przepisy Rozporządzenia stosuję się.

Przed przejściem do samych typów roszczeń trzeba omówić jeszcze jeden aspekt lotów jakim jest tak zwany „lot łączony”. Lot łączony to wiele różnych wcześniej z góry zaplanowanych lotów, które mają zabrać pasażera z jednego punktu do innego po drodze lądując gdzie indziej. Lot łączony może być wykonywany różnymi samolotami i przez różnych faktycznych przewoźników.

Skoro wyjaśniliśmy co to jest odwołany lot i kiedy ten odwołany lot podlega pod zakres normowania Rozporządzenia to można przejść do roszczeń jakie są związane z tym odwołaniem a jest ich kilka.

Pierwszym roszczeniem jest roszczenie z art. 8 rozporządzenia.

Pierwszym uprawnieniem z tego przepisu jest prawo do swoistego „odstąpienia” od umowy, czyli żądanie zwrotu pełnego kosztu biletu lub jego części jeżeli przelot został zrealizowany tylko w części. Jednak warunkiem by móc tego żądać zwrotu całości kwoty a nie tylko za nieodbytą część trasy jest to aby lot ten nie służył już dalej żadnemu pierwotnemu celowi. W przypadku gdy przewoźnik dostarczy pasażera w pewne miejsce na trasie przelotu to pasażer może żądać także by został on przewieziony z powrotem.

Przykład: Podróż lotem łączonym Warszawa-Kopenhaga-Madryt celem spotkania biznesowego w konkretnym dniu o konkretnej godzinie. Lot Warszawa-Kopenhaga odbywa się zgodnie z planem, lot Kopenhaga-Madryt jest odwołany. Uznaje się całość lotu za odwołany. Pasażerowi przysługuje zwrot całości kosztu biletu oraz transport z powrotem do domu. Bo termin spotkania już minął i lot do Madrytu jest zbyteczny. Inaczej byłoby gdyby nasz pasażer leciał tam celem pobytu dłuższego, wtedy mógłby się domagać tylko zwrotu kosztu biletu Kopenhaga-Madryt.

Drugim uprawnieniem jest żądanie do zmiany planu podróży do miejsca docelowego na porównywalnych warunkach i w najwcześniejszym możliwym terminie. Np. będąc w Kopenhadze pasażer może chcieć by do Madrytu dotrzeć z międzylądowaniem w Paryżu.

Trzecim uprawnieniem jest także zmiana podróży, tylko tym razem do innego miejsca, w późniejszym dogodnym dla pasażera terminie, w zależności od dostępności miejsc. Np. zamiast do Madrytu nasz pasażer może zgodzić się na lot do Barcelony dzień później bo i tak chciał się tam udać.

Powyższe trzy uprawnienia wzajemnie się wykluczają i pasażerowi przysługuje tylko jedno z nich.

Inne prawa przyznaje art. 9 są to obowiązki zapewnienia opieki i zależą od tego kiedy ma się odbyć nowy lot w miejsce starego.

Niezależnie od terminu do nowego lotu pasażerowi przysługują prawa z ust. 1 lit. a to jest prawo do  posiłku i napojów, adekwatnie do czasu oczekiwania na nowy lot. Pasażerowi przysługuje także prawo do komunikacji w określonym zakresie na koszt przewoźnika. Jest to prawo do dwóch rozmów telefonicznych, dwóch dalekopisów, dwóch przesyłek faksowych lub e-maili.

Jeżeli jednak planowany nowy lot miałby się odbyć co najmniej dzień później to pasażer nabywa prawa z ust. 1 lit. b i c artykułu 9, są to uprawnienia do zakwaterowania w hotelu do czasu wylotu oraz transportu do i z hotelu gdzie pasażer ma oczekiwać na wylot.

Ostatnim uprawnieniem przewidzianym przez Rozporządzenie jest prawo do odszkodowania od linii lotniczej organizującej odwołany lot. 

Prawo do odszkodowania przysługuje co do zasady zawsze jednak istnieją trzy generalne okoliczności kiedy prawo to nie będzie przysługiwało:

  • Pasażer został poinformowany o odwołaniu na co najmniej dwa tygodnie przed planowanym lotem.
  • Pasażer został poinformowany o odwołaniu co najmniej na tydzień przed i otrzymał ofertę odbycia innego lotu, który wylatuje nie później niż dwie godziny a będzie lądował w miejscu docelowym nie później niż cztery godziny lot pierwotnie zaplanowany.
  • Trzeci przypadek od drugiego różni się terminami, pasażer musiał być poinformowany w czasie krótszym niż siedem dni a czas odlotu różni się o nie więcej niż godzinę a przylotu dwie.

Jeżeli przewoźnik nie jest wstanie udowodnić tego by pasażera poinformował lub zaoferował odpowiednią zmianę planu podróży to odszkodowanie będzie zasadne pod jednym wyjątkiem.

Odszkodowanie nie należy się jeżeli przewoźnik wykaże iż odwołanie jest wynikiem zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, których nie dało się uniknąć mimo dołożenia wszelkich racjonalnych starań. Pojęcie to celowo jest nieostre i zostawia pole do interpretacji.

Gdy pasażer nabywa prawo do odszkodowania to jest ono ustalane zgodnie z Rozporządzeniem ryczałtowo na podstawie odległości planowego lotu i czasu opóźnienia jeżeli pasażerowi zaoferowano zmianę trasy. Nieprzekroczenie wskazanego w art. 7 czasu skutkuje możliwością obniżenia odszkodowania o połowę i tak  odszkodowanie na dystansie do:

  • 1500 kilometrów wynosi 250 EUR lub 125 jeżeli lot alternatywny doleci w ciągu dwóch godzin od czasu pierwotnie planowanego.
  • 1500-3500 kilometrów 400 EUR lub 200 w przypadku przylotu w ciągu trzech godzin.
  • Ponad 3500 kilometrów 600 EUR lub 300 w przypadku przylotu w ciągu czterech godzin.

Powyższe odległości mierzy się po „ortodromie” czyli najkrótszej odległościami między dwoma punktami kuli poprowadzona jej powierzchnią. 

Trzeba wskazać, że Rozporządzenie przewidując powyższe prawa i ryczałt odszkodowania nie wyłącza możliwości dochodzenia dalszych roszczeń na zasadach ogólnych jeżeli istnieją i są możliwe do wykazania.

Przechodząc do procedury dochodzenia roszczeń, to roszczenia co do opieki są niemożliwe do egzekwowania jeżeli przewoźnik ich nie zapewni na miejscu to nie ma środków prawnych mogących go zmusić do wydania posiłku lub zapewnienia kwatery i transportu. Jednak nic nie stoi na drodze by pasażer mógł domagać się ich po powrocie do kraju. Tak samo przedstawia się zagadnienie zmiany trasy, przewoźnik powinien lecz nie można go zmusić. W obu przypadkach jeżeli przewoźnik sam nie wypełni swoich obowiązków to koniecznym jest we własnym zakresie zabezpieczenie dowodów poniesionych kosztów albo trasy alternatywnej, albo posiłku czy kwatery by móc tych kosztów jak najskuteczniej dochodzić.

Roszczenie odszkodowawcze zgłasza się co do zasady już po powrocie do kraju.

Wszelkie roszczenia należy zgłosić do przewoźnika w sposób zależny od niego samego, który powinien je rozpatrzyć w terminie miesiąca od ich otrzymania. Co niestety nie znaczy, że robi to lub rozpatruje je zgodnie z przepisami. Przepisy nie przewidują „twardej sankcji” za niedochowanie terminu więc często bywa on przekroczony, co choć powoduje pozytywne skutki procesowe dla pasażera, to nie wiąże się z dodatkową korzyścią.

Po zgłoszeniu roszczenia do przewoźnika i jego negatywnej odpowiedzi pasażerowi przysługuje skarga do właściwej instytucji, w Polsce tą instytucją jest Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego, który rozpoznaje skargę w trybie postępowania administracyjnego, czyli oficjalnie powinien załatwić sprawę w terminie 30 dni od dnia wpływu. Co z uwagi na czas przesyłek przekłada się na co najmniej 1,5 miesiąca procedowania o ile urząd załatwi sprawę w terminie.

Alternatywnie możliwym jest złożenie powództwa do sądu powszechnego w trybie postępowania cywilnego co zależnie od okoliczności może być dla pasażera korzystniejsze.

Niezależnie od wybranego trybu działania roszczenie pasażera przedawnia się zgodnie z uregulowaniami krajowymi, czyli w przypadku polskim, roku od dnia przewozu lub dnia kiedy przewóz miał się odbyć(art. 778 k.c.) co jest terminem krótkim.

Ponieważ część roszczeń opiera się na wykładni pojęć nieostrych(nadzwyczajne okoliczności) lub może rodzić problemy dowodowe(wysokość szkody przy niewykonaniu obowiązku zapewnienia opieki) czy krótki termin przedawnienia, który może uciec z powodu błędu formalnego, jak w każdej sprawie związanej z prawem zasadnym jest skorzystanie z pomocy specjalisty.

;

Pliki cookie usprawniają działanie naszego serwisu. Korzystając z niego, zgadzasz się na użycie plików cookie.