Przedawnienie roszczeń w Kodeksie cywilnym: terminy, bieg i skutki upływu (2026)

Roszczenie o zapłatę? Nie należy z tym zwlekać, ponieważ co do zasady wszystkie roszczenia pieniężne kiedyś się przedawniają. Według ogólnej zasady z art. 118 kodeksu cywilnego, podstawowy okres przedawnienia to 6 lat. Jednak przepisy przewidują szereg wyjątków. I tak roszczenia okresowe takie jak czynsz czy odsetki oraz roszczenia związane z działalnością gospodarczą przedawniają się po 3 latach. Roszczenia o odszkodowanie z czynu niedozwolonego – 3 lata od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o szkodzie, nie później niż 10 lat od zdarzenia. Przy szkodzie z przestępstwa przedawnienie wynosi aż 20 lat. Jednak żadne z tych roszczeń nie trwa wiecznie, ponieważ prawo zawsze dąży do zachowania równowagi, stałości i porządku. Ustawodawca wychodzi z założenia, że jeśli przez odpowiednio długi okres uprawniony nie podjął działań, to znaczy, że nie czuł się aż tak bardzo poszkodowany.

Przedawnienie oznacza, że chociaż samo roszczenie nie znika, to dłużnik może uchylić się od zapłaty powołując się na przedawnienie właśnie. Przyjrzyjmy się bliżej poszczególnym terminom, zasadom liczenia biegu oraz sytuacjom, które ten bieg przedawnienia przerywają lub zawieszają. Zastanawiasz, czy Twoje roszczenie o odszkodowanie jest jeszcze aktualne? Kancelaria Solace ma bogate doświadczenie prowadzeniu spraw o odszkodowania ulegające przedawnieniu. Zapraszamy do kontaktu – pomożemy Ci zabezpieczyć Twoje interesy, w szczególności w skomplikowanych sprawach o odszkodowanie.

Czym jest przedawnienie roszczeń i co oznacza dla poszkodowanego?

W przedawnieniu chodzi o to, że po upływie określonego przepisami czasu, ten, kto ma zapłacić (dłużnik – może nim być sprawca szkody albo ubezpieczyciel) może skutecznie tej zapłaty odmówić. Chociaż przedawnienie to instytucja prawna, to ma bardzo praktyczny wymiar w rzeczywistości. Dlatego jeśli masz roszczenie do kogoś, kto powinien Ci zapłacić – nie zwlekaj. Bowiem głównym celem przedawnienia jest ochrona obrotu prawnego przed dochodzeniem starych żądań. Takich, które wraz z upływem czasu coraz trudniej jest udowodnić.

Kodeks cywilny

Art. 117. § 1. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu.
§ 2. Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne.

Co znaczy, że roszczenie o odszkodowanie się przedawniło? (art. 117 KC)

Zgodnie z art. 117 § 2 KC, przedawnione roszczenie o odszkodowanie nie wygasa automatycznie. Przekształca się ono w tak zwane zobowiązanie naturalne. Oznacza to, że poszkodowany nadal może go dochodzić – to znaczy żądać od dłużnika zapłaty, a nawet złożyć pozew w sądzie. Jednak jeśli dłużnik aktywnie podniesie w sądzie zarzut przedawnienia, powództwo zostanie przez sąd oddalone. Prawo nadal istnieje, ale traci ochronę sądową. Co ciekawe, dobrowolna wypłata odszkodowania po terminie przez dłużnika jest w pełni ważna i staje się bezzwrotna. Tyle tylko, że takie sytuacje zdarzają się rzadko. W praktyce dłużnicy, którzy nie płacą, doskonale zdają sobie sprawę z istnienia przedawnienia. Często właśnie ta wiedza oraz cel zmierzający do przedawnienia stanowią motyw ich zaniechania w płaceniu.

Czym różni się przedawnienie od terminu zawitego?

Czy istnieją sytuacje, gdy czas na działanie kończy się bezpowrotnie? Tak, ale nie dotyczy to roszczeń majątkowych, tylko raczej uprawnień kształtujących lub działań w postępowaniu sądowym. Mamy wtedy do czynienia z tzw. terminem zawitym, inaczej prekluzyjnym. Upływ takiego terminu powoduje, że prawo uprawnionego całkowicie wygasa i przestaje istnieć. Nic już nie da się zrobić. Spóźniona czynność jest bezskuteczna. W przeciwieństwie do przedawnienia (gdzie dług staje się „zobowiązaniem naturalnym” i nadal istnieje), upływ terminu zawitego bezpowrotnie niweczy dane uprawnienie. Sąd taką okoliczność bada z urzędu, nie czeka na wniosek. Terminu zawitego nie da się przerwać ani zawiesić.

Termin zawity ma zastosowanie na przykład do takich spraw jak zaprzeczenie ojcostwa, ochrona naruszonego posiadania, unieważnienie umowy dłużnika, w której oddał on majątek rodzinie ze szkodą dla wierzycieli. W postępowaniu sądowym i administracyjnym z terminem zawitym będziemy mieli do czynienia na przykład przy składaniu apelacji lub zażalenia czy złożenia odwołania od decyzji. Termin zawity ma zastosowanie również w rękojmi. Zgodnie z art. 568 § 1 Kodeksu cywilnego, sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem 2 lat (lub 5 lat przy nieruchomościach) od dnia wydania rzeczy. Jeśli wada ujawni się dzień po tym okresie, uprawnienia z rękojmi bezpowrotnie gasną.

Oto czytelne porównanie obu tych instytucji prawnych:

 

Cecha	Przedawnienie roszczeń	Termin zawity (prekluzyjny)
Co się dzieje z prawem?	Prawo istnieje, ale nie można go przymusowo wyegzekwować.	Prawo całkowicie wygasa i przestaje istnieć.
Rola sądu w procesie	Sąd czeka na ruch dłużnika (zarzut przedawnienia). Wyjątek – konsumenci.	Sąd bada termin sam z urzędu i odrzuca spóźniony wniosek.
Przerwanie lub zawieszenie	Tak, bieg terminu można łatwo przerwać lub zawiesić.	Co do zasady nie, termin jest sztywny i nie można go przywrócić.
Dobrowolna spłata po terminie	Jest ważna. Dłużnik nie może żądać zwrotu wpłaconych pieniędzy.	Jest bezpodstawna.
Czego najczęściej dotyczy?	Roszczeń majątkowych (np. zapłata za fakturę, pożyczka).	Uprawnień kształtujących (np. rozwód, odwołanie od decyzji).

 

Uwaga! W sprawach przeciwko konsumentom sąd bada przedawnienie z urzędu.

Które roszczenia nie ulegają przedawnieniu? Co z zadośćuczynieniem?

Przedawnieniu ulegają tylko roszczenia majątkowe. To oznacza, że nie podlegają mu roszczenia niemajątkowe. Do roszczeń niemajątkowych należą na przykład roszczenia o ochronę dóbr osobistych, gdy żądamy zaniechania działań. Są to także niektóre roszczenia określone w ustawie — na przykład roszczenie właściciela nieruchomości o jej wydanie, uregulowane w art. 223 § 1 KC.

Dlatego przy każdej szkodzie czas gra na Twoją niekorzyść — nie odkładaj kontaktu z prawnikiem na potem, bo może już być za późno.

Jakie są terminy przedawnienia roszczeń w Kodeksie cywilnym? (art. 118 KC)

Podstawę prawną ogólnych terminów przedawnienia stanowi art. 118 KC. Po nowelizacji z 2018 r. znacząco skrócił on podstawowy termin z 10 do 6 lat. Aby ułatwić orientację w przepisach, przygotowaliśmy poniższą tabelę podsumowującą najważniejsze terminy. Tabela ma formę uproszczoną, dlatego w ocenie swojej indywidualnej sprawy w celu podjęcia kroków prawnych o odszkodowanie lub zadośćuczynienie należy zawsze skontaktować się z prawnikiem.

Rodzaj roszczenia	Czas trwania przedawnienia	Podstawa prawna (KC)
Zasada ogólna (roszczenia majątkowe)	6 lat	art. 118 KC
Roszczenia okresowe (np. odsetki, czynsz)	3 lata	art. 118 KC
Związane z działalnością gospodarczą	3 lata	art. 118 KC
Stwierdzone prawomocnym wyrokiem / ugodą zawartą przed sądem lub zatwierdzoną przez sąd	6 lat; jednak jeśli takie roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenie okresowe należne w przyszłości przedawnia się z upływem 3 lat.	art. 125 KC
Z umowy ubezpieczenia	3 lata (z wyjątkami)	art. 819 KC
Odszkodowanie (delikt) – ogólnie	3 lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia + max. 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.	art. 442(1) KC
Odszkodowanie ze zbrodni lub występku	20 lat od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia	art. 442(1) § 2 KC

 

Uwaga! Przepisy o przedawnieniu naszpikowane są wyjątkami i aby prawidłowo je odczytywać, należy je poddać prawidłowej interpretacji. Przykładowo dalsze paragrafy art. 442 (1) KC odmiennie regulują kwestie wyrządzenia szkody na osobie oraz sytuację osoby małoletniej:

§ 3. W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
§ 4. Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności.

Dlatego aby prawidłowo ocenić własną sytuację, trzeba zawsze wziąć pod uwagę indywidualne okoliczności sprawy. Aby nie popełnić błędu, najlepiej skonsultować się ekspertem. Kancelaria Solace, która od kilkunastu lat zajmuje się odzyskiwaniem dla klientów należnych im odszkodowań, zaprasza do kontaktu. Przeanalizujemy sprawę i zaproponujemy dalsze kroki.

Ogólny termin 6 lat i 3 lata dla roszczeń okresowych oraz związanych z działalnością gospodarczą

Zgodnie z art. 118 KC, roszczenie majątkowe przedawnia się co do zasady po 6 latach, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Skrócony, 3-letni termin obejmuje: roszczenia o świadczenia okresowe (odsetki, czynsz, raty, abonamenty) oraz wszystkie roszczenia powiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej (faktury, roszczenia przedsiębiorców, banków czy firm pożyczkowych). Ponadto, na mocy art. 125 KC, roszczenia już stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu lub ugodą przedawniają się po 6 latach.

Dlaczego koniec terminu wypada na ostatni dzień roku kalendarzowego?

Ważna zasada z art. 118 zd. 2 KC mówi, że gdy termin przedawnienia wynosi co najmniej 2 lata, jego faktyczny koniec przypada na 31 grudnia danego roku kalendarzowego. Przykład: roszczenie wymagalne 15 lutego 2023 r., podlegające pod 3-letni termin, formalnie „kończyłoby się” 15 lutego 2026 r. W rzeczywistości jednak przedawnia się dopiero 31 grudnia 2026 r. Ta reguła bywa pułapką dla wielu dłużników, którzy przedwcześnie liczą na uniknięcie zapłaty.

Terminy szczególne — gdzie mieści się roszczenie o odszkodowanie?

Wiele zobowiązań posiada własne, szczególne terminy. Należą do nich między innymi roszczenia z tytułu sprzedaży w zakresie działalności (2 lata, art. 554 KC), umowy o dzieło (2 lata, art. 646 KC) czy roszczenia z umowy ubezpieczenia (3 lata, art. 819 KC). Roszczenia o odszkodowanie z czynu niedozwolonego posiadają swój odrębny reżim prawny wynikający z art. 442(1) KC i to on ma pierwszeństwo przed ogólnym przepisem art. 118 KC. Ze względu na te zawiłości, fachowe doradztwo jest nieocenione dla prawidłowej kwalifikacji Twojego roszczenia.

Nowelizacja z 2018 r. i przepisy przejściowe

Krótszy ogólny termin 6 lat obowiązuje w polskim prawie od 9 lipca 2018 r. Do roszczeń powstałych wcześniej, które nie zdążyły się jeszcze przedawnić, stosuje się nowe, krótsze terminy liczone od dnia wejścia w życie nowelizacji — chyba że przedawnienie liczone według dawnych przepisów (10 lat) nastąpiłoby wcześniej. Jest to częste źródło pomyłek przy starszych roszczeniach.

Ile wynosi przedawnienie roszczeń o odszkodowanie? (art. 442(1) KC)

Dla osób domagających się sprawiedliwości po wypadkach komunikacyjnych, błędach medycznych czy szkodach na mieniu kluczowy jest art. 442(1) KC. Określa on terminy roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym (deliktem). To najważniejsza sekcja dla każdego poszkodowanego.

Kiedy zaczyna biec termin przedawnienia roszczenia o odszkodowanie?

Wiedza o samych ramach czasowych to nie wszystko. Bardzo ważne jest prawidłowe ustalenie punktu startowego, od którego zaczynamy liczyć upływający czas.

Dzień wymagalności a dzień dowiedzenia się o szkodzie i sprawcy

Ogólna zasada, zawarta w art. 120 § 1 KC, głosi, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia wymagalności roszczenia. Jednak przy odszkodowaniach z deliktu, zgodnie z cytowanym wyżej art. 442(1) KC, punktem startu jest dzień, w którym poszkodowany faktycznie dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia, a nie sam dzień zdarzenia.

Jak ustalić moment startu przy różnych roszczeniach odszkodowawczych?

Jeżeli szkoda jest widoczna natychmiast — termin przedawnienia liczymy od dnia zdarzenia i ustalenia, kto jest sprawcą. Jeśli szkoda ujawnia się z opóźnieniem (np. ukryte następstwa zdrowotne) — bieg terminu zaczyna się od dnia, w którym poszkodowany realnie dowiedział się o szkodzie oraz o jej rozmiarze.

Liczenie terminu krok po kroku — przykład z wypadku

1. Ustal dzień, w którym dowiedziałeś się o szkodzie oraz sprawcy.
2. Ustal, który termin przedawnienia będzie miał zastosowanie w Twoim przypadku – czy będzie to standardowy termin 3 letni, czy np. Termin 20 letni, jeśli zdarzenie było występkiem lub zbrodnią.
3. Oblicz, kiedy upływa ten termin, zaczynając liczyć od dnia początkowego z pkt. 1.
4. Ze względu na fakt, że termin przedawnienia wynosi co najmniej 2 lata, przesuń jego koniec na 31 grudnia tego roku, który wyszedł Ci z obliczeń z pkt. 3.
5. Sprawdź, czy po drodze nie doszło do przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia (np. czy zostało dokonane zgłoszenie szkody).

W razie najmniejszych wątpliwości z właściwym obliczeniem terminów, zachęcamy do kontaktu z naszą kancelarią Solace. Nasi specjaliści zweryfikują dla Ciebie każdy z tych kroków.

Co przerywa, a co zawiesza bieg przedawnienia odszkodowania? (art. 121–124, 819 KC)

Przerwanie lub zawieszenie biegu przedawnienia to w praktyce najważniejszy mechanizm, pozwalający poszkodowanemu „odzyskać czas”, zanim jego roszczenie odszkodowawcze bezpowrotnie utraci sądową ochronę. Zasadnicza różnica między zawieszeniem a przerwaniem biegu terminu przedawnienia jest taka, że zawieszenie powoduje, że po „odwieszeniu” termin zaczyna biec dalej. A przy przerwaniu, liczy się go od nowa.

Jakie czynności przerywają bieg przedawnienia?

Bieg przedawnienia przerywa się m.in. przez każdą czynność podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia przed sądem lub organem egzekucyjnym (może to być wniesienie pozwu o odszkodowanie, wniosku o nakaz zapłaty, wniosku egzekucyjnego), przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Bieg przerywa także uznanie roszczenia przez dłużnika (na mocy art. 123 KC). Skutek jest taki, że po przerwaniu termin przedawnienia biegnie od nowa (zgodnie z art. 124 KC).

Czy zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi przerywa lub zawiesza termin?

Tak — i jest to bardzo ważna wiadomość dla wszystkich poszkodowanych. Zgłoszenie ubezpieczycielowi roszczenia lub chociażby samego zdarzenia przerywa bieg przedawnienia. Termin ten biegnie następnie na nowo od dnia, w którym zgłaszający szkodę otrzymał na piśmie oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia (na podstawie art. 819 § 4 KC). Trzeba jednak bardzo uważać: samo wysłanie wezwania do zapłaty do sprawcy nie przerywa biegu. Z kolei wszczęcie mediacji czy zawezwanie do próby ugodowej — w świetle zmian z 30 czerwca 2022 r. — jedynie ten termin zawieszają (art. 121 pkt 5 i 6 KC).

Jakie są skutki upływu terminu dla dochodzenia odszkodowania?

Czy przedawnione roszczenie o odszkodowanie wygasa?

Nie wygasa, lecz traci wsparcie przymusu państwowego — czyli ochronę sądową. Poszkodowany nadal formalnie może pozwać dłużnika, ale skuteczny zarzut podniesiony przez drugą stronę spowoduje oddalenie powództwa. Jadnak jeśli dłużni dobrowolnie zapłaci, nawet po terminie, to czynność ta będzie pełni ważna i nie będzie można żądać zwrotu tych środków.

Zarzut przedawnienia podniesiony przez ubezpieczyciela lub sprawcę

Zarzut przedawnienia to formalne oświadczenie dłużnika o tym, że z powodu upływu czasu odmawia zapłaty długu. Zazwyczaj podnosi się go w pisemnej odpowiedzi na pozew lub ustnie na rozprawie. Co do zasady, bez takiego zarzutu roszczenie może zostać przez sąd zasądzone pomimo upływu terminu. Wyjątkowo, bazując na art. 117(1) KC, sąd może nie uwzględnić zarzutu przedawnienia z uwagi na zasady współżycia społecznego — na przykład w sytuacji, gdy poszkodowany z powodu wypadku przez bardzo długi czas musiał się leczyć i nie miał fizycznej możliwości działać w sprawie.

Przedawnienie roszczeń wobec konsumenta uwzględniane z urzędu

Ważną zmianą z 2018 r. był przepis art. 117 § 2(1) KC, w świetle którego nie można dochodzić przedawnionego roszczenia przeciwko konsumentowi. Sąd ma obowiązek zbadać tę kwestię z urzędu. Chroni to np. poszkodowanego-konsumenta pozywanego o zwrot świadczeń. Ale nie dotyczy to dochodzenia odszkodowania od ubezpieczyciela (który jest przecież przedsiębiorcą a poszkodowany najczęściej konsumentem) – w takiej sytuacji to ubezpieczyciel musi samodzielnie podnieść ten zarzut przed sądem.

Jak nie dopuścić do przedawnienia roszczenia o odszkodowanie?

FAQ — przedawnienie odszkodowania w pytaniach