Waloryzacja renty (zwiększenie renty)

Wyjątkowo przy zagadnieniu waloryzacji renty wypada zacząć nie od tego czym jest renta i waloryzacja a od tego o czym ten artykuł nie jest.

Waloryzacja renty o której poniżej nie odnosi się w żadnym stopniu do renty wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Waloryzacja tych rent podlega diametralnie innym przepisom należącym do gałęzi prawa administracyjnego.

Oczywistym jest możliwość, że renta jest wypłacana z Zakładu oraz innego źródła. Jednak jeżeli ktoś otrzymuję rentę tylko i wyłącznie z Zakładu to może się zastanowić, czy nie należy mu się także renta od podmiotu winnemu jego wypadkowi, roszczenie o ustalenie takiej renty może mieć nawet 20 letni termin przedawnienia.

Więc skoro wiemy o jakiej rencie nie mówimy to o jaką rentę chodzi? Chodzi o rentę przyznawaną na podstawie przepisów kodeksu cywilnego. Właściwie nie jest ważnym jaka jest podstawa przyznawania tej renty i z czego ona wynika. Typowo renta ta będzie wynikać z deliktu prowadzącego do utraty po stronie poszkodowanego możliwości zarobkowania w całości lub w części(artykuł 444 paragraf 2 kodeksu cywilnego), jednak przesłanki ustalenia renty nie mają większego znaczenia dla jej późniejszej kapitalizacji, z jednym acz ważnym wyjątkiem.

Trzeba rozróżnić rentę na wynikającą z ustawy i rentę wynikającą z umowy. Przy czym renta wynikająca z umowy jeżeli przyczyna leży w ustawie, np. sprawca wypadku umawia się z poszkodowanym na określoną kwotę, musi być traktowana jak rentę wynikającą z ustawy.

Dlaczego rozróżnienie to jest ważne? Bowiem renta wynikająca z ustawy jest „prostsza” do waloryzacji na podstawie artykułu 907 kodeksu cywilnego.

Renta mająca swoje źródło w umowie może być zmieniona(zwaloryzowana) na podstawie zastosowanie zasady rebus sic stantibus wskazanej w artykule 3571 kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi ogólną regułę pozwalającą na sądową zmianę treści już istniejącego zobowiązania. By móc w tym trybie zmienić treść stosunku prawnego łączącego strony to musi zajść nadzwyczajna zmiana stosunków oraz zmiana ta musi grozić rażącą stratą i zmiana ta nie była przewidywana przy zawarciu umowy. Z tego względu zmiana umowy renty na tej podstawie musiałaby mieć podstawę w naprawdę wyjątkowych okolicznościach, główną okolicznością wpływającą na realną wartość renty jest inflacja, która jako naturalne zjawisko gospodarki rynkowej nie jest nadzwyczajną przesłanką.

Za inną podstawę podaje się artykuł 3851 paragraf 3, w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza możliwym jest zmiana stosunku zobowiązaniowego, jednak ustalenie, że do tej istotnej zmiany doszło jest rzeczą trudną bowiem jak powyżej, zwykła inflacja nawet przez wiele lat obniżająca realną wartość renty nie jest taką okolicznością.

Zaś zgodnie z normą przepisu artykułu 907 kodeksu cywilnego każda z stron może żądać zmiany wysokości lub czasu renty w razie zmiany stosunków. Nie pojawia się tutaj ani słowo nadzwyczajna ani wymóg przewidywalności zmiany lub rażącego pokrzywdzenia strony. Więc stosując wnioskowanie a contrario, przy każdej zmianie stosunków możliwa jest waloryzacja renty. Choć przepis tego nie wymaga to z ostrożności należy odnieść to do istotnej zmiany stosunków gdyż zmiana nieistotna nie będzie prowadziła do konieczności waloryzacji.

Ustawodawca nie wskazuje czym jest zmiana stosunków i jak pojęcie do interpretować. Choć jasnym jest, że zmiana ta musi nastąpić już po samym ustaleniu renty.

By próbować odpowiedzieć na to jakie przesłanki będą uzasadniać zmianę wysokości renty trzeba zastanowić się na jej celem. Renta na ogół ma za zadanie zapewnić uprawnionemu określony standard życia porównywalny z sytuacji gdy renty by nie pobierał. Więc jeżeli w ramach zmiany stosunków poziom życia uprawnionego zmienił się to zasadnym wydaje się wystąpienie z roszczeniem o zmianę renty.

Najłatwiejszym przykładem jest sytuacja gdy uprawniony otrzymuje rentę jako rekompensatę utraconych dochodów. W takim wypadku renta powinna mu pozwolić na utrzymanie standardu życia takiego jaki utrzymywałby gdyby dalej wykonywał swoją pracę. Więc jeżeli sama renta nie zawiera w sobie klauzuli waloryzacyjnej to zmiana wynagrodzeń w branży uprawionego lub inflacja może stanowić o zmianie stosunków. Choć trzeba do zagadnienia podchodzić ostrożnie, gdyż w orzecznictwie niektórych sądów sama inflacja może nie stanowić przesłanki do waloryzacji i choć pogląd taki należy uznać za błędny to trzeba pamiętać o jego istnieniu.

Inną typową przesłanką jest zmiana potrzeb uprawnionego. Dobrym przykładem jest renta do której jest uprawiony nieletni. Nieletni co do zasady pozostaje pod opieką rodziców, jednak wraz z uzyskaniem pełnoletności może myśleć o samodzielnym życiu lub podjęciu studiów, w takim przypadku renta powinna mu pozwolić na albo samodzielne utrzymanie lub studiowanie, gdyż gdyby nie okoliczność będąca przyczyną powstania renty, to w normalnym toku życia byłby wstanie żyć na tym poziomie.

Zmianą okoliczności będzie także zmiana stanu zdrowia. Jeżeli stan zdrowia uprawnionego pogorszył się a pogorszenie to będzie miało związek z przyczyną renty, to powinna ona wzrosnąć o ile wcześniej nie obejmowała rekompensaty za utratę możliwości zarobkowania w całości.

Artykuł 907 kodeksu cywilnego nie precyzuje, by tylko jedna z stron mogła domagać się zmiany renty, wręcz przeciwnie. Żądania zmiany wysokości renty przysługuje każdej z stron. Więc jeżeli ustały przesłanki do wypłacania renty w części lub całości to zobowiązany może także żądać obniżenia renty lub całkowitego jej zniesienia. Typowym przykładem jest powrót uprawnionego do zdrowia.

Z tego powodu wystąpienie o zmianę wysokości renty(waloryzację) może okazać się bronią obosieczną i jeżeli postępowanie będzie prowadzone błędnie to renta może nie tylko nie zostać zwaloryzowana na korzyść uprawnionego co wręcz obniżona lub odebrana. Choćby dlatego kluczowym jest kompleksowe rozważanie sprawy i korzystanie z pomocy fachowca zarówno w ocenie czy warto skorzystać z takiego roszczenia jak i przy prowadzeniu całości postępowania.

Podsumowując samo roszczenie o waloryzacje renty dotyczy tylko renty na podstawie kodeksu cywilnego. Waloryzacja renty wynikającej wyłącznie z umowy jest rzeczą wyjątkową. Renta nie wynikająca z umowy może być zmieniona przy każdej (istotnej) zmianie stosunków.

;

Pliki cookie usprawniają działanie naszego serwisu. Korzystając z niego, zgadzasz się na użycie plików cookie.