Wypadek w rolnictwie

Praca w gospodarstwie rolnym jest nie tylko ciężka, ale również niebezpieczna. Nieostrożność na przykład podczas obsługi maszyn prowadzi czasem do bardzo poważnych wypadków. Szkody w nich poniesione mogą być duże, a zobowiązany do ich naprawy rolnik, może nie mieć środków na wypłatę odszkodowania. To zagrożenie zauważył również ustawodawca i w celu ochrony zarówno rolnika jak i osób poszkodowanych, który wprowadził on posiadania przez rolnika ubezpieczenia OC. Zgodnie z ustawą z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych określa gospodarstwo rolne jako obszar użytków rolnych, gruntów pod stawami oraz sklasyfikowanych jako użytki rolne gruntów pod zabudowaniami, przekraczający łącznie powierzchnię 1,0 ha, jeżeli podlega on w całości lub części opodatkowaniu podatkiem rolnym, a także obszar takich użytków i gruntów, niezależnie od jego powierzchni, jeżeli jest prowadzona na nim produkcja rolna, stanowiąca dział specjalny w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jeżeli te przesłanki są spełnione, jego właściciel ma obowiązek zawrzeć umowę ubezpieczenia OC. Powinność ta powstaje z dniem objęcia w posiadanie gospodarstwa rolnego.

Zgodnie z art. 50 ust. 1 przywołanej ustawy z ubezpieczenia rolników przysługuje odszkodowanie jeżeli

  • rolnik,
  • osoba pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,
  • osoba pracująca w jego gospodarstwie rolnym,

są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z posiadaniem przez rolnika tego gospodarstwa rolnego szkodę, będącą następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia bądź też utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia. 

Ta sama zasada dotyczy również sytuacji gdy szkoda powstała w związku z ruchem pojazdów wolnobieżnych w rozumieniu przepisów prawa o ruchu drogowym, będących w posiadaniu rolników posiadających gospodarstwo rolne i użytkowanych w związku z posiadaniem tego gospodarstwa rolnego.

W przypadku szkód rolniczych odpowiedzialność kształtuje się na zasadzie winy. Oznacza to, że osoba poszkodowana musi wykazać bezprawność działania (zaniechaniem) sprawcy szkody oraz związek przyczynowy pomiędzy nim, a uszczerbkiem. Ponieważ zgodnie z art. 361 kodeksu cywilnego sprawca odpowiada jedynie za normalne następstwa szkody, ciężar ich wykazania spoczywa na poszkodowanym.

Dla ustalenia zasadności roszczeń o odszkodowanie z OC rolnika, kluczowe jest również określenie czy dana czynność, która wywołała szkodę miała bezpośredni związek z czynnościami w gospodarstwie rolnym. Ponieważ treść ustawy nie daje jednoznacznej odpowiedzi jak należy rozumieć czynności związane z posiadaniem gospodarstwa rolnego, interpretacji tego zapisu dokonała literatura przedmiotu oraz orzecznictwo sądów powszechnych, przede wszystkim Sądu Najwyższegoz dnia 6 sierpnia 1998 r. (sygn. aktII UKN 14/98):

„Wypadkiem przy pracy rolniczej jest zdarzenie nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, pozostające w związku z wykonywaniem czynności, które służą prowadzeniu działalności rolniczej lub pozostają w czasowym, przyczynowym lub funkcjonalnym związku z jej wykonywaniem, także poza terenem gospodarstwa rolnego”.

Stanowisko to zostało uściślone w dalszych orzeczeniach sądów, przykładem może być wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu  z dnia 18 marca 2015 r. (sygn. akt I Ca 56/15 ):

„Za objęte ubezpieczeniem obowiązkowym „szkody związane z posiadaniem gospodarstwa rolnego” należy w efekcie uznać szkody wynikłe z ryzyka związanego z funkcjonowaniem gospodarstwa rolnego, jako zorganizowanej całości gospodarczej. Odpowiedzialność ta nie jest uruchamiana w każdym przypadku, gdy szkoda została wyrządzona przez jakikolwiek składnik mienia wchodzący w skład gospodarstwa, niezależnie od sposobu wykorzystania go w danym czasie. Nie każdy rodzaj korzystania ze składników majątkowych wchodzących w skład gospodarstwa jest manifestowaniem „posiadania gospodarstwa rolnego”, a tylko taki, który jest związany z funkcjonowaniem gospodarstwa jako zorganizowanego kompleksu gospodarczego”.

O tym jak ważna jest kwestia czy czynność, która wywołała szkodę jest związana z posiadaniem gospodarstwa rolnego świadczy sprawa, którą również rozstrzygał Sąd Apelacyjny w Białymstoku. Przedmiotowa sprawa dotyczyła zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej w zderzeniu samochodu z koniem. Właściciel zwierzęcia w hodował je w miejscu swojego zamieszkania. Jego syn wraz ze znajomymi zorganizował kilku dniowy rajd konny po okolicy. Podczas wycieczki, w czasie postoju konie pasły się na ogrodzonym pastwisku zabezpieczonym pastuchem, jednakże kilkukrotnie udało im się z niego uciec. Gdy zniknęły ponownie, uczestnicy rajdu pojechali ich szukać. Zwierzęta biegły drogą i na skrzyżowaniu ulic, dwa z nich dwa z nich wbiegły wprost pod nadjeżdżający samochód osobowy, którego kierowca w wyniku zderzenia poniósł śmierć na miejscu. Osoby uprawnione skierowały roszczenia z tytułu śmierci osoby bliskiej do zakładu ubezpieczeń, który objął polisą OC gospodarstwo rolne właściciela koni. Sąd pierwszej instancji uznał powództwo i zasądził zadośćuczynienie, jednakże zakład ubezpieczeń wniósł apelację od tego wyroku. Była ona rozpatrywana przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku, który wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2012 r. (sygn. akt I ACa 730/11) oddalił powództwo uznając:

„należy wstępnie wskazać, że określony w ustawie przedmiot ubezpieczenia niewątpliwie oznacza, że ubezpieczenie nie obejmuje całej odpowiedzialności cywilnej osób nim objętych, a jedynie konkretny wycinek tej odpowiedzialności. Ubezpieczyciel nie będzie zatem odpowiadał za szkody związane z inną sferą aktywności osoby ubezpieczonej niż posiadanie gospodarstwa rolnego. W szczególności chodzi tu o szkody związane z prowadzeniem przez ubezpieczonego innej działalności gospodarczej, niż rolnicza oraz ze sferą jego życia prywatnego”.

Przytoczone stanowisko powoduje, że pomimo posiadanej przez rolnika polisy OC gospodarstwa rolnego, zakład ubezpieczeń nie będzie zobowiązany do zapłaty zadośćuczynienia czy odszkodowania w przypadkach, gdy nie została spełniona przesłanka pozostawania czynności w związku z posiadaniem gospodarstwa rolnego. Nie oznacza to jednak, że osoby poszkodowane nie mogą domagać się świadczeń odszkodowawczych bezpośrednio od sprawcy szkody. Istnieje szansa, że posiada on ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej w życiu prywatnym, które jest co raz popularniejszym dodatkiem do ubezpieczenia majątkowego nieruchomości.

 

;

Pliki cookie usprawniają działanie naszego serwisu. Korzystając z niego, zgadzasz się na użycie plików cookie.