- Stan wojenny a stan wyjątkowy - na czym polegają i kiedy obowiązują?
- Wprowadzenie ograniczeń przez stan wojenny i stan wyjątkowy
- Ważne - wyłączenie odpowiedzialności ubezpieczyciela nie działa z automatu!
- Czy dostanę odszkodowanie z nieruchomości lub od operatora drona?
- Czy są regulacje zmieniające ochronę ubezpieczeniową w czasie stanu wojennego?
- Obowiązkowe ubezpieczenia rolne - co się dzieje w czasie stanu wojennego i stanu wyjątkowego?
- Podsumowanie
W tym artykule:
Czy Twoja polisa nieruchomości zadziała, jeśli w kraju zostanie wprowadzony stan wojenny lub stan wyjątkowy? Oby nigdy nie trzeba było mierzyć się z odpowiedzią na to pytanie. Ale czasy, w których żyjemy, skłaniają do takich refleksji. Choć w czasie stanu wojennego i wyjątkowego ubezpieczenie wciąż działa, to o tym, czy dostaniesz odszkodowanie, decyduje okoliczność powstania szkody. Jeśli wywołały ją działania wojenne, niestety polisa Cię nie ochroni. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest stan wojenny i stan wyjątkowy, jakie przepisy je wprowadzają i co w takim czasie dzieje się z polisą. Odpowiadamy też na pytanie, jak traktowane są obowiązkowe ubezpieczenia rolne oraz jakie praktyczne konsekwencje mogą spotkać ubezpieczonych.
Stan wojenny a stan wyjątkowy – na czym polegają i kiedy obowiązują?
W naszym polskim prawie mamy dwa szczególne stany nadzwyczajne, które reguluje Konstytucja RP. To stan wojenny i stan wyjątkowy. Oba regulują odpowiedzialność państwa i relacje między obywatelem a władzą w szczególnych okolicznościach życia państwa. Na czym ono polega?
- Stan wojenny Kiedy wybucha konflikt zbrojny lub pojawia się siłowe zagrożenie dla państwa, Prezydent RP, na wniosek Rady Ministrów wprowadza stan wojenny na podstawie art. 229 Konstytucji. Stałoby się tak np. w razie zewnętrznego zagrożenia państwa, zbrojnej napaści na terytorium Polski, ale też wtedy, gdy z umowy międzynarodowej wynika zobowiązanie do wspólnej obrony — na przykład w ramach NATO. W takich sytuacjach Prezydent wydaje rozporządzenie o wprowadzeniu stanu wojennego, które musi zostać zatwierdzone przez Sejm w ciągu 48 godzin.
- Stan wyjątkowy Wprowadza się go w razie zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli albo porządku publicznego - czyli np. wtedy, gdy działania policji do tłumienia zamieszek okażą się niewystarczające. Od stanu wojennego różni go to, że może być wprowadzony wtedy, gdy zagrożone jest bezpieczeństwo wewnętrzne państwa. Stan ten wprowadza Prezydent Polski na wniosek Rady Ministrów, na podstawie art. 230 Konstytucji. Stan wyjątkowy ogłasza się na czas oznaczony, nie dłuższy niż 90 dni, z możliwością jednorazowego przedłużenia o kolejne 60 dni. Sejm zatwierdza decyzję Prezydenta.
Wprowadzenie ograniczeń przez stan wojenny i stan wyjątkowy
Ogólnie można powiedzieć, że w przypadku obu tych stanów państwo przestaje działać “normalnie” a przestawia się na szczególny tryb. W tym szczególnym trybie zaczynają obowiązywać inne zasady – w tym zasady relacji między państwem a obywatelem oraz między państwem a firmami i urzędami. Na czym one polegają?
- Co zmienia stan wojenny? Może wprowadzić istotne ograniczenia. Na przykład w swobodzie przemieszczania się, działalności gospodarczej czy korzystania z majątku. Może mieć to wpływ również na rynek ubezpieczeń. Niepewność z tym związana powoduje, że większość towarzystw ubezpieczeniowych w swoich ogólnych warunkach ubezpieczenia (OWU) wyłącza ochronę w razie szkód powstałych w związku z działaniami wojennymi.
- Co zmienia stan wyjątkowy? W praktyce stan wyjątkowy oznacza zawieszenie niektórych praw obywatelskich i wprowadzenie szczególnych uprawnień władzy państwowej. Choć jego konsekwencje nie są tak dalekie jak przy stanie wojennym, to również w tym przypadku ubezpieczyciele stosują w polisach wyłączenia swojej odpowiedzialności.
Przykładem takiego wyłączenia jest OWU Warty, gdzie czytamy, że
Ubezpieczyciel nie odpowiada za szkody powstałe wskutek działań wojennych, stanu wojennego, stanu wyjątkowego, rozruchów i zamieszek, aktów terroryzmu oraz sabotażu.
Podobne klauzule znajdziemy także w polisach innych towarzystw – PZU, Allianz czy Generali. Wyłączenie odpowiedzialności towarzystw w przypadku szkód związanych ze stanem wojennym i stanem wyjątkowym jest rynkowym standardem. Ale nie działa automatycznie i w całej rozciągłości – dlatego nie daj się zwieść argumentacjom ubezpieczycieli!
Ważne – wyłączenie odpowiedzialności ubezpieczyciela nie działa z automatu!
Jak dobrze zrozumieć sposób wyłączenia odpowiedzialności ubezpieczyciela za szkodę, która powstanie w związku ze stanem wojennym czy stanem wyjątkowym? Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że odpowiedzialność ta nie ustaje automatycznie z momentem wprowadzenia takiego stanu. Chyba że co innego będzie wynikać ze szczególnych aktów wydanych przez władzę państwową.
Wyłączenia obejmują jedynie takie zdarzenia, które mają związek z działaniami wojennymi lub wynikają z wprowadzonych środków nadzwyczajnych. Najlepiej wyjaśnić to na przykładach.
Czy dostanę odszkodowanie z nieruchomości lub od operatora drona?
W kontekście stanu wojennego pojawiają się też pytania o odszkodowanie, jeśli dron uderzy w dom. Kwestie te wyjaśnialiśmy już w osobnych artykułach. Odpowiadaliśmy w nich na pytania:
- Czy dostanę odszkodowanie z polisy mieszkaniowej?
- Czy dostanę odszkodowanie z ubezpieczenia OC operatora drona?
Czy są regulacje zmieniające ochronę ubezpieczeniową w czasie stanu wojennego?
W prawie polskim nie ma regulacji, która automatycznie zmieniałaby ochronę ubezpieczeniową w sytuacji wprowadzenia stanu wojennego. Nie jest więc tak, że samo wprowadzenie takiego stanu automatycznie unieważniałoby zawarte polisy lub zawieszało ubezpieczenie majątkowe.
Nie da się jednak przewidzieć, czy regulacje takie nie pojawiłyby się już po wprowadzeniu stanu wojennego. Ten stan charakteryzuje się szczególnymi regułami. Jego wprowadzenie oznacza, że mogą być wprowadzone przepisy szczególne lub rozporządzenia, które istotnie wpłyną na zakres odpowiedzialności ubezpieczycieli.
Ustawy wyjątkowe
W teorii mogłaby zaistnieć sytuacja, że Sejm lub Rada Ministrów wprowadziłyby ustawę lub rozporządzenie, które zawieszałyby obowiązki ubezpieczeniowe. Lub na przykład określałyby szczególne limity odpowiedzialności albo wprowadzały reguły odszkodowawcze na poziomie państwowym. Musiałoby to jednak wyraźnie wynikać z tych nowych, wydanych w trakcie trwania stanu wojennego aktów.
Interwencje administracyjne
Gdyby trwała wojna lub wewnętrzne zamieszki powodujące wprowadzenie stanu wyjątkowego, państwo mogłoby przejąć nadzór nad instytucjami finansowymi, w tym ubezpieczycielami. Mogłoby wprowadzić osłony finansowe, wyznaczyć fundusze odszkodowawcze albo zarządzić działania osłonowe. Nie da się przewidzieć takich rozwiązań przed wprowadzeniem stanu nadzwyczajnego i faktycznego wprowadzenia takich rozwiązań szczególnych.
Zawieszenie działalności ubezpieczycieli
Nie da się wreszcie wykluczyć, że gdyby sytuacja była na tyle poważna, że wstępowałyby utrudnienia logistyczne, przerwy w działalności instytucjonalnej albo ograniczenia w wypłatach odszkodowań, to zasadne byłoby zawieszenie działalności ubezpieczycieli. W praktyce sama realna trudność w likwidacji szkód miałaby pośredni wpływ na skuteczność ubezpieczeń.
Dopóki jednak takie regulacje szczególne nie zostaną wprowadzone, stosuje się normalne warunki umów i OWU.
Obowiązkowe ubezpieczenia rolne – co się dzieje w czasie stanu wojennego i stanu wyjątkowego?
W Polsce obowiązkowe ubezpieczenia rolne mają szczególne znaczenie. Ich regulacja nie wynika tylko z umów cywilnoprawnych, ale także z ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Zgodnie z tymi regulacjami rolnik musi mieć ubezpieczenie OC z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. Musi też ubezpieczyć od ognia i innych zdarzeń losowych budynki rolnicze wchodzące w skład gospodarstwa rolnego. Brak tych ubezpieczeń oznacza realne kary finansowe dla rolników.
Czy obowiązek ubezpieczenia rolniczego działa w stanie nadzwyczajnym?
Wprowadzenie stanu wojennego czy stanu wyjątkowego nie zwalnia rolnika automatycznie z obowiązku posiadania obowiązkowego ubezpieczenia rolniczego. Może się tak zdarzyć, ale decyzję taką podejmuje ustawodawca odrębną regulacją. Jeśli tego nie zrobi, to nawet w stanie nadzwyczajnym rolnik nadal musi utrzymać polisę OC rolnika oraz ubezpieczyć budynki rolne od ognia i innych zdarzeń losowych.
Czy ubezpieczyciel może odmówić wypłaty z polisy rolnej ze względu na stan nadzwyczajny?
Tak, w zakresie ochrony dobrowolnej (np. ryzyka losowe) ubezpieczyciel może stosować takie same wyłączenia jak w przypadku polis nieruchomości. Oznacza to, że ubezpieczyciel może wyłączyć swoją odpowiedzialność za szkodę wywołaną działaniami wojennymi czy aktem terroru. Jeśli OWU polisy rolniczej przewidują takie wyłączenia dla zdarzeń wojennych, ubezpieczyciel może odmówić wypłaty odszkodowania.
Luka w prawie dla ubezpieczeń rolnych
Widzisz tę sprzeczność? Z jednej strony rolnik ma obowiązek nadal opłacać ubezpieczenie rolne mimo wprowadzenia stanu wojennego czy stanu wyjątkowego, ale ubezpieczyciel jednocześnie ma prawo wyłączyć swoją odpowiedzialność, jeśli szkoda powstanie w związku z tymi stanami. Kto wtedy pokryje szkodę rolnika? Niestety może się okazać, że w takiej sytuacji pozostanie on bez ochrony.
W takich sytuacjach jedyną nadzieją dla rolników pozostaje ta, że państwo wprowadzi nadzwyczajne mechanizmy pomocowe (np. fundusz wsparcia rolników).
Podsumowanie
Stan wojenny i stan wyjątkowy nie powodują automatycznego wygaśnięcia polis, ale w praktyce znacząco ograniczają zakres ochrony. Zwłaszcza poprzez wyłączenia odpowiedzialności za szkody wynikłe z działań wojennych czy zamieszek. Obowiązkowe ubezpieczenia, takie jak polisy rolnicze, formalnie trzeba nadal utrzymywać pomimo wprowadzenia stanu wojennego, lecz i one w takich okolicznościach mogą nie zadziałać. Wtedy jedynym adresatem roszczeń bywa Skarb Państwa. To jednak oznacza, że podstawy jego odpowiedzialności trzeba szukać w ustawach lub aktach specjalnych.
Dlatego w każdym przypadku sporu z ubezpieczycielem – czy chodzi o zakwestionowanie przyczyny szkody, czy o odmowę wypłaty – warto od razu skorzystać ze wsparcia kancelarii prawnej, takiej jak Solace. Jako doświadczeni eksperci od uzyskiwania odszkodowań dla naszych klientów potrafimy ocenić, czy zdarzenie faktycznie mieści się w wyłączeniach OWU, przygotować odpowiednią dokumentację i reprezentować poszkodowanego zarówno przed ubezpieczycielem, jak i przed sądem czy organami państwowymi.
Zobacz, w jakich sprawach pomogliśmy już naszym klientom:
- 195 zamiast 53 tys. zł – w ugodzie uzyskaliśmy sprawiedliwe odszkodowanie dla ofiary wypadku
- Ponad 2 razy większe odszkodowanie za powódź dzięki naszym negocjacjom
- Pomogliśmy wywalczyć pełne odszkodowanie, choć ubezpieczyciel odmawiał wypłaty
Powierz nam naszą sprawę, a pomożemy Ci realnie zwiększyć szansę na uzyskanie należnego odszkodowania lub rekompensaty, której samodzielne dochodzenie byłoby trudne i czasochłonne. Toczysz nierówną walkę z ubezpieczycielem o swoje odszkodowanie? Zgłoś się do nas, a za darmo przeanalizujemy Twoją polisę i wesprzemy Cię na każdym etapie postępowania z ubezpieczycielem.