Odszkodowanie za azbestozę – kiedy przysługuje choremu i jak je uzyskać?

Azbestoza to choroba, która ujawnia się po latach. Właśnie dlatego choć dzisiaj wiedza o szkodliwym działaniu azbestu jest powszechna i nie stosuje się go w zakładach pracy, tak wiele osób słyszy diagnozę właśnie teraz. Zwykle są to osoby, które kontakt z azbestem miały w latach 70. czy 80. Upływ lat nie ma jednak znaczenia w kontekście Twoich praw. Nadal możesz otrzymać odszkodowanie za azbestozę. Często będzie Ci przysługiwać także kilka innych świadczeń. I to nie tylko z ZUS-u. W wielu przypadkach dodatkowe kwoty wypłaci pracodawca. W tym artykule wyjaśniamy, co należy Ci się po uznaniu azbestozy za chorobę zawodową, jak to uzyskać i dlaczego warto działać jak najszybciej.

Dlaczego azbestoza uprawnia do odszkodowania? Status choroby zawodowej

Azbestoza (pylica azbestowa) to przewlekła choroba płuc wywołana kontaktem z azbestem. Prowadzi do postępującego i nieodwracalnego włóknienia tkanki płucnej.

Objawy azbestozy zwykle stają się widoczne dopiero po kilkudziesięciu latach od momentu kontaktu ze szkodliwym czynnikiem. Tym samym to właśnie współcześnie wiele osób, które jeszcze w ubiegłym wieku miały kontakt z włóknami azbestu, dzisiaj słyszy diagnozę. Mowa tu m.in. o osobach z branży budowniczej oraz z branż, w których azbest używany był jako surowiec lub izolacja – m.in. stoczniowcy, mechanicy samochodowi, elektrycy, hydraulicy, cieśle, stolarze, instalatorzy okablowania czy pracownicy przemysłu chemicznego.

Warto zresztą dodać, że azbestoza nie jest jedyną chorobą wywołaną przez ten szkodliwy czynnik. U wielu osób stwierdza się nowotwór międzybłoniaka opłucnej, również uznawanego za chorobę zawodową.

Jakie odszkodowanie z ZUS przysługuje za azbestozę?

Podstawowym świadczeniem, o które możesz ubiegać się po uznaniu azbestozy za chorobę zawodową, jest jednorazowe odszkodowanie z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Odszkodowanie wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Jednorazowe odszkodowanie za uszczerbek na zdrowiu – jak jest wyliczane?

Wysokość jednorazowego odszkodowania za chorobę zawodową jest aktualizowana. W momencie pisania tego artykułu obowiązuje stawka 1781 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu.

Jak już wiesz, skutki azbestozy są nieodwracalne. Oznacza to, że w razie stwierdzenia tej choroby zawodowej uszczerbek na zdrowiu będzie kwalifikowany jako stały (czyli powodujący upośledzenie czynności organizmu i nierokujący poprawy).

Jak przebiega ocena uszczerbku przez komisję lekarską ZUS?

Wypłata odpowiedniego odszkodowania za azbestozę nie jest możliwa bez wspomnianego już ustalenie procentowego uszczerbku na zdrowiu. Właśnie dlatego wcześniej konieczna będzie wizyta u lekarza orzecznika. Ten na podstawie dokumentacji medycznej i przeprowadzonego badania wyda orzeczenie o procentowym stopniu uszczerbku.

Jeśli nie zgadzasz się z orzeczeniem lekarza orzecznika, masz prawo wnieść sprzeciw do komisji lekarskiej w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia. Wówczas komisja przeprowadzi badanie ponownie. Następnie ZUS wydaje decyzję o przyznaniu lub odmowie odszkodowania.

Dodatki i świadczenia uzupełniające z ubezpieczenia wypadkowego

Jednorazowe odszkodowanie to nie jedyne świadczenie, do którego możesz mieć prawo. W przypadku stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji ZUS wypłaca jednorazowo dodatkowe 31 162 zł (stawka obowiązująca od 1 kwietnia 2026 r.). Oznacza to, że osoby z ciężką postacią azbestozy mogą łączyć oba te świadczenia.

Oprócz tego ustawa wypadkowa przewiduje pokrycie kosztów leczenia z zakresu stomatologii, szczepień ochronnych oraz zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, jak np. sprzęt wspomagający oddychanie.

Jeśli w wyniku choroby konieczne było przeniesienie Cię na niżej płatne stanowisko, możesz też ubiegać się o zasiłek wyrównawczy, który rekompensuje różnicę w wynagrodzeniu.

Oczywiście świadczenie to nie przysługuje automatycznie każdej osobie z azbestozą. Konieczne jest spełnienie warunku rehabilitacji zawodowej i obniżenia wynagrodzenia.

Czy za azbestozę przysługuje renta z tytułu choroby zawodowej?

Odszkodowanie za chorobę zawodową to nie wszystko. Jako osoba chora na azbestozę możesz mieć także prawo do otrzymania renty.

Renta z tytułu niezdolności do pracy – warunki przyznania

Jeśli z uwagi na azbestozę nie możesz wykonywać żadnej pracy zarobkowej lub jest to możliwe jedynie w ograniczonym zakresie, masz prawo ubiegać się o rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Co ważne, takie świadczenie przyznaje się niezależnie od jednorazowego odszkodowania. Możesz więc pobierać jednocześnie zarówno odszkodowanie, jak i rentę. Oczywiście o ile spełniasz wszystkie warunki przewidziane przez przepisy, czyli:

• Lekarz orzecznik stwierdził, że jesteś osobą całkowicie lub częściowo niezdolną do pracy,
• Ta niezdolność powstała w związku z chorobą zawodową,
• Posiadasz wymagany staż ubezpieczeniowy.

Renta szkoleniowa przy częściowej niezdolności do pracy

Jeśli nie możesz już wykonywać pracy w dotychczasowym zawodzie z powodu azbestozy, ale możesz się przekwalifikować i wrócić na rynek pracy, ZUS może wypłacić Ci rentę szkoleniową i skierować do przekwalifikowania w trybie przewidzianym przez przepisy.

Aby tak się stało, lekarz orzecznik musi stwierdzić, że po przekwalifikowaniu zawodowym powrót do pracy będzie możliwy. W takiej sytuacji renta wypłacana jest  przez 6 miesięcy. Czas ten można jednak skrócić lub wydłużyć nawet do 36 miesięcy w zależności od czasu potrzebnego na zdobycie nowych kwalifikacji.

Dodatek pielęgnacyjny i inne świadczenia stałe

Niestety azbestoza zwykle okazuje się na tyle poważna w skutkach, że chorzy zostają uznani za całkowicie niezdolnych do pracy. W najtrudniejszych przypadkach mogą też nie być zdolni do samodzielnej egzystencji i wymagać długotrwałej opieki. Wówczas ZUS może wypłacić także dodatek pielęgnacyjny, który obecnie wynosi 366,68 zł brutto miesięcznie

Jak uzyskać odszkodowanie od pracodawcy za narażenie na azbest?

Uzyskanie świadczeń z ZUS-u zwykle jest dopiero pierwszym etapem. Jak wiesz już po przeczytaniu poprzednich akapitów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjmuje prosty przelicznik. A takie schematyczne kalkulacje często rozmijają się z indywidualną sytuacją chorego na azbestozę.

Wiele osób, u których stwierdzono chorobę zawodową, może jednak wykonać kolejny krok – pociągnąć do odpowiedzialności swojego pracodawcę i uzyskać od niego brakujące kwoty.

Odpowiedzialność cywilna pracodawcy za chorobę zawodową

Żeby ustalić, czy w ogóle możesz otrzymać jakiekolwiek pieniądze od pracodawcy, musisz sprawdzić, czy ponosi on odpowiedzialność za chorobę zawodową. Sprawy nie ułatwia fakt, że przepisy wprowadzają 2 rodzaje odpowiedzialności.

• Jeśli zakład pracy był tzw. przedsiębiorstwem napędzanym przez siły przyrody (prąd, gaz, paliwo itd.) pracodawca odpowiada na zasadzie ryzyka. W takiej sytuacji nie musisz wykazywać jego winy. Wystarczy udowodnienie, że choroba zawodowa powstała w związku z pracą i wywołała u Ciebie szkody.
• W pozostałych przypadkach pracodawca odpowiada na zasadzie winy. Wtedy zazwyczaj konieczne jest udowodnienie, że nie dopełnił on obowiązków wynikających z przepisów BHP (ponosi winę) i te zaniedbania mają związek z chorobą zawodową.

Odszkodowanie i zadośćuczynienie – czym się różnią i jakie ma to znaczenie w kontekście azbestozy?

O ile ZUS wypłaca głównie odszkodowanie i rentę, to od pracodawcy obok tych świadczeń możesz domagać się także zadośćuczynienia. Jest to o tyle ważne, że odszkodowanie i zadośćuczynienie to dwa osobne świadczenia, które pełnią inne funkcje i tym samym mogą być przyznane jednocześnie.

Odszkodowanie obejmuje konkretne straty majątkowe. Mowa więc m.in. o kosztach leczenia, zakupu leków, sprzętu medycznego, utraconych zarobkach. Krótko mówiąc to wszystkie straty i koszty wyrażone w konkretnych kwotach, które da się ściśle wyliczyć i których nie trzeba by było ponieść, gdyby nie choroba zawodowa.

Zadośćuczynienie ma z kolei rekompensować wszystkie te skutki choroby zawodowej, które nie mają charakteru finansowego – np. cierpienie, strach, utratę perspektyw. W odróżnieniu od odszkodowania zadośćuczynienia nie da się wyliczyć na podstawie rachunków. Tutaj pod uwagę należy wziąć całokształt okoliczności. Czynników jest tak wiele, że cały osobny artykuł poświęciliśmy wytłumaczeniu, od czego należy wysokość zadośćuczynienia.

Przedawnienie roszczeń wobec pracodawcy – ile masz czasu?

Jeśli chcesz wystąpić do pracodawcy o odszkodowanie, zadośćuczynienie lub rentę za chorobę zawodową, czas na działanie jest ograniczony. Masz na to 3 lata od momentu dowiedzenia się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej za jej naprawienie. Zauważ, że czas 3 lat nie jest liczony od momentów pojawienia się objawów czy pierwszej diagnozy. Decydujący jest moment, w którym wiesz, że cierpisz na chorobę zawodową i wiesz, kto powinien z tego tytułu wypłacić Ci świadczenia.

Jak wygląda procedura uznania azbestozy za chorobę zawodową?

Skoro sam fakt figurowania azbestozy na liście chorób zawodowych to za mało, przyjrzyjmy się bliżej drugiemu warunkowi, jaki należy spełnić. A jest nim oczywiście wspomniane już uznanie przez lekarza orzecznika, że azbestoza ma związek ze środowiskiem pracy lub sposobem, w jaki praca była wykonywana.

Zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej – od czego zacząć?

Procedura uznania azbestozy za chorobę zawodową rozpoczyna się od zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej do właściwego państwowego inspektora sanitarnego. Uprawnionym do tego zgłoszenia jest lekarz, pracodawca (obecny lub były) albo sam pracownik. Druk zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej znajdziesz m.in. na stronie gov.pl. Następnie inspektor sanitarny skieruje Cię na badania diagnostyczne do właściwej jednostki orzeczniczej.

Jakie dokumenty narażenia zawodowego trzeba zebrać?

Dla lekarza orzecznika znaczenie będą mieć dokumenty związane z Twoim stanem zdrowia oraz potwierdzające narażenie na azbest w miejscu pracy.

Będą to więc m.in. świadectwa pracy z zakładów stosujących azbest, karty charakterystyki stanowisk pracy lub inne dokumenty BHP, wyniki pomiarów stężenia pyłu azbestowego prowadzonych na Twoim stanowisku; akta osobowe z informacją o stosowanych środkach ochrony indywidualnej, dokumentacja z badań profilaktycznych.  Dobrze jest nie ograniczać się wyłącznie do jednego rodzaju dokumentów, bo w praktyce znaczenie może mieć każdy materiał pokazujący warunki pracy i ekspozycję na azbest

Decyzja inspektora sanitarnego i rola WOMP w orzekaniu

Po ocenie narażenia inspektor sanitarny kieruje sprawę do jednostki orzeczniczej, np. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy (WOMP), który przeprowadza badania lekarskie i wydaje orzeczenie. W sprawach dotyczących azbestozy lekarze WOMP oceniają wyniki badań obrazowych (RTG klatki piersiowej, tomografii komputerowa), spirometrii i innych badań potwierdzających włóknienie tkanki płucnej.

Na tej podstawie wydaje się decyzję administracyjną o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzję odmawiającą stwierdzenia. To właśnie ona otwiera drogę do świadczeń z ZUS i późniejszych roszczeń wobec pracodawcy.

Co zrobić, gdy ZUS odmówi odszkodowania za azbestozę?

Nie zawsze pierwsza decyzja będzie stwierdzała azbestozę. Jeśli jest wręcz przeciwnie, a Ty nie zgadzasz się z oceną lekarza orzecznika, możesz złożyć odwołanie.

Sprzeciw od orzeczenia komisji lekarskiej

Zanim dojdzie do złożenia odwołania do sądu, możesz skorzystać z etapu wewnętrznej weryfikacji w ZUS. Jeśli nie zgadzasz się z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS dotyczącym procentowego stopnia uszczerbku, masz 14 dni na złożenie sprzeciwu do komisji lekarskiej ZUS. Sprzeciw składa się pisemnie na formularzu OL-4, za pośrednictwem oddziału ZUS, w którym prowadzono badanie. Wówczas komisja lekarska ponownie przeprowadzi diagnozę.

Odwołanie od decyzji ZUS do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych – terminy i procedura

Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Masz na to 30 dni od dnia doręczenia decyzji. Odwołanie składa się za pośrednictwem ZUS, który przekazuje je do właściwego sądu. W toku postępowania sądowego sąd może powołać niezależnego biegłego lekarza (specjalistę medycyny pracy lub pulmonologa) który oceni stan zdrowia bez żadnych powiązań z ZUS.

Sąd rozpatruje sprawę merytorycznie. Może zmienić lub uchylić decyzję ZUS i zasądzić wypłatę odszkodowania lub renty. Warto też wiedzieć, że dla Ciebie jako wnioskodawcy takie postępowanie nie będzie wiązać się z opłatami sądowymi. Jeśli wygrasz, ZUS ponosi koszty sądowe i jest zobowiązany do wypłaty zasądzonego świadczenia wraz z odsetkami za opóźnienie.

Czy świadczenia z ZUS, renta i odszkodowanie od pracodawcy się łączą?

Wiele osób dotkniętych azbestozą nie zdaje sobie sprawy, że mogą korzystać ze wszystkich ścieżek jednocześnie  i że świadczenia te nie wykluczają się wzajemnie. Możesz więc otrzymać świadczenia z ZUS-u, a następnie zgłosić się do byłego pracodawcy. To zresztą najczęstsza droga w przypadku tych pracowników, którzy chcą uzyskać pełne odszkodowanie i dodatkowe świadczenia, takie jak wspomniane wcześniej zadośćuczynienie.

Świadczenia z ZUS a odszkodowanie i zadośćuczynienie za azbestozę od pracodawcy

Punktem wyjścia w każdej sprawie o odszkodowanie za azbestozę jest ZUS. Jednorazowe odszkodowanie za uszczerbek na zdrowiu, renta z tytułu niezdolności do pracy, ewentualne świadczenia uzupełniające — to świadczenia, które musisz uzyskać w pierwszej kolejności. Nie dlatego, że są najważniejsze, ale dlatego, że przepisy wyraźnie wymagają wyczerpania tej drogi przed złożeniem jakichkolwiek roszczeń cywilnych wobec pracodawcy.

Gdy masz już za sobą etap ZUS-u, warto zastanowić się, czy otrzymana kwota rzeczywiście odpowiada Twoim wydatkom, stratom i cierpieniom. W zdecydowanej większości przypadków odpowiedź brzmi: nie.

Najczęstsze błędy przy samodzielnym składaniu wniosków o odszkodowanie za azbestozę

Samodzielne prowadzenie sprawy o odszkodowanie za azbestozę jest możliwe, ale wiąże się z ryzykiem poważnych błędów. Te mogą natomiast skutkować przyznaniem niższych świadczeń. Najczęstsze błędy to:

Co zmienia udział prawnika w sprawie o chorobę zawodową?

Dochodzenie roszczeń od pracodawcy za azbestozę to jeden z najtrudniejszych rodzajów spraw odszkodowawczych. I nie jest to żadna przesada. Choroba ujawnia się po kilkudziesięciu latach od narażenia, kiedy zakłady pracy często już nie istnieją, dokumentacja zaginęła lub jest niekompletna, a do wykazania odpowiedzialności konieczna jest znajomość zarówno przepisów prawa pracy, prawa cywilnego, jak i orzecznictwa sądowego w tym obszarze.

Do tego dochodzi samo skomplikowanie roszczeń. Obok odszkodowania za straty majątkowe możesz mieć prawo do zadośćuczynienia za krzywdę, renty wyrównawczej uzupełniającej różnicę między świadczeniem z ZUS a faktycznie utraconymi zarobkami, zwrotu kosztów leczenia. Wiele osób nawet nie ma świadomości, że istnieje tak wiele świadczeń i że można ubiegać się o nie wszystkie jednocześnie. Tymczasem pominięcie któregokolwiek oznacza wypłatę mniejszej kwoty.

W naszej kancelarii mamy potrzebną wiedzę i doświadczenie, które przekłada się na realne wyniki podczas reprezentowania chorych i ich rodzin w sprawach dotyczących chorób zawodowych. Wśród naszych sukcesów możemy wymienić m.in. sprawy opisane w ramach case studies na naszym blogu.

• Uzyskaliśmy wysokie zadośćuczynienie dla rodziny pracownika Stoczni Gdańskiej, który zmarł na chorobę zawodową wywołaną przez azbest,
• Dla rodziny kolejnego stoczniowca zmarłego na raka opłucnej uzyskaliśmy 240 000 złotych.
• Z kolei reprezentowana przez nas wdowa za śmierć męża w wyniku kontaktu z azbestem dostała aż pół miliona złotych od ubezpieczyciela.

A to wciąż zaledwie przykłady tego rodzaju spraw, które prowadziliśmy i które potwierdzają, że wiemy, jak wspierać pracowników narażonych na kontakt z azbestem oraz ich rodziny.